TurnhoutKasteel

Op de ansichtkaart van 1950 staat de vermelding “Oud kasteel nu Gerechtshof” in Turnhout (provincie Antwerpen).

Het betreft het kasteel van de hertogen van Brabant.

Sinds 1921 fungeert het kasteel als gerechtsgebouw voor de rechtbank van eerste aanleg te Turnhout.

Het is het belangrijkste en oudste burgerlijk gebouw te Turnhout. Het kasteel ligt, in tegenstelling tot de meeste andere kastelen, middenin de stadskern, onmiddellijk aansluitend bij de kerk en het stadhuis.

Het is een indrukwekkende waterburcht op een vierkante plattegrond met drie vleugels (zuid, west en noord) rondom een open binnenplaats en een poortgebouw met toegangsbrug aan de vierde zijde (oost). De zuidwestelijke hoek heeft een hoge vierkante donjon, de noordzijde heeft een kleinere vierkante toren. De waterburcht was vroeger omgeven door een moestuin, boomgaarden en een lindedreef ten zuiden, een voorburcht ten oosten en een begijnhof, weggeschonken uit de gronden van de burcht, ten noorden.

Een gekanteelde omheiningsmuur werd later vervangen door een houten palissade. Van de vroegere omgeving (moestuin, boomgaarden, begijnhof en dreven) bleef vrijwel niets bewaard.

Een cultureel centrum, een gevangenis en een 19de-eeuwse verkaveling kwamen ervoor in de plaats.

Vermoedelijk verwierven de hertogen van Brabant (vanaf 1106) een bestaand domein met een centrale burcht, dat later verder bestond als "Land van Turnhout".

Na de hertogen van Brabant (1106-1404), kwam het kasteel van Turnhout achtereenvolgens in handen van de hertogen van Bourgondië (1406-1482), Maximiliaan van Oostenrijk en de Spaanse kroon (1482-1648), de huizen van Nassau (1648-1711) en Pruisen (1711-1753) en ten slotte aan Oostenrijk (1753-1794); in 1768 werd de heerlijkheid met het kasteel verkocht aan graaf Julien Guillaume Depestre.

Na de 17de eeuw was de glorietijd van het kasteel voorbij. Onder het Frans bewind (1795-1815) werd het kasteel omgevormd tot een rechtbank en gevangenis.

De stad kocht het kasteel aan in 1807. Er werd in 1808 een werkatelier en een school in ondergebracht en later ook een stadsmagazijn, een pompiershuis en een ververij. De gevangenisfunctie bleef gehandhaafd tot 1904.

In 1908 werd het kasteel verkocht aan de provincie. Er gebeurden tot in 1921 herstellingen en aanpassingen in functie van de huisvesting van de gerechtelijke diensten van Turnhout.

De herbestemming van het kasteel in 1921 tot een goed functionerend gerechtshof heeft duidelijk de uiteindelijke architecturale vormgeving van het gebouw beïnvloed: toegankelijkheid, circulatie, lichtinval, comfort-eisen hebben het restauratie-ontwerp op een herkenbare wijze gestuurd, zoals bijvoorbeeld het ontwerp van de nieuwe brug, het "monumentaliseren" van de fronttoren, het verhogen van de noordtoren, het aanbrengen van de houten loggia aan de binnenplaats en het invoeren van trappartijen.

In 1990 werd begonnen met een algemene restauratie van het Turnhoutse slot. Het kasteel dat vandaag, zowel uit- als inwendig wezenlijk wordt bepaald door de restauratie van 1908-1921 bevat nog een volstrekt originele bouwsubstantie van de 14de tot de 17de eeuw.

Het kasteel is sinds 30 mei 1936 een beschermd monument.

In de slotgracht bevindt zich sinds 1991 een beeld van de Najade, de godin van alle rivieren en bronnen, van de hand van kunstenaar Rik Poot. Het beeld moet ons een idee geven hoe de waternimfen uit de Griekse mythologie er zouden hebben uitgezien. In de Griekse mythologie had je Dryades en Najades. De Dryaden beschermden de bossen en de Najades de wateren.

Turnhout : Kasteel