SanderusSteendorpKasteelvanLeugenhage

Op deze prent is het Kasteel van Leugenhage te zien. Het bevond zich in Steendorp, thans een deelgemeente van Temse (provincie Oost-Vlaanderen). Steendorp was, sinds de afsplitsing van Bazel in 1881, een zelfstandige gemeente, dit tot aan de gemeentelijke herindeling van 1977.

Het kasteel was in Steendorp ook gekend als het Blauwhof in de eerste helft van de 17^e eeuw. Het verdwenen kasteel situeerde zich ongeveer ter hoogte van de huidige Blauwhofwijk in Steendorp.

Het Kasteel van Leugenhage lag in een vruchtbaar landelijk gebied in Steendorp. Aan het begin van de 16e eeuw ontwikkelde Steendorp zich tot een semi-industrieel centrum met verschillende steenovens nabij de rivier de Schelde. De stenen uit deze ovens werden getransporteerd naar de steeds groter wordende stad Antwerpen, slechts een paar uur stroomopwaarts aan de rivier. Steendorp en de landelijke omgeving behoorden in die tijd tot de invloedssfeer van Antwerpen en waren daarom bekend bij de inwoners van de stad, waaronder de welgestelde adellijke Portugese familie Ximenez de Aragon, die een huis bezat op de Meir in Antwerpen.

De Portugeze handelaarsfamilie Ximenez de Aragon bouwde in de 16^e en 17e eeuw vanuit Antwerpen een wereldwijd netwerk uit.

De familie verdiende een fortuin met het verschepen van goederen naar West-Afrika, het opkopen van slaven die als vracht naar Brazilië werden verscheept, om van daaruit terug te keren met diamanten, suiker en specerijen naar Antwerpen.

Het kasteel werd als een extravagant buitenverblijf gebouwd omstreeks 1600 door Duarte Ximenez de Aragon. Het Hof van Leugenhage (of Blauwhof), was gelegen in de heerlijkheid Leugenhage, die behoorde tot de parochie Bazel. De familie Ximenez de Aragon verwierf de heerlijkheid reeds in 1595 en verving rond 1600 de oorspronkelijke omwalde hoeve door een “hof van plaisantie”, een site met walgracht. Hierbij werd de site geherstructureerd en de walgracht verlegd. De walgracht had aanvankelijk een ovale vorm.

Het voormalige landhuis, inclusief het domein, werd beschreven als de heerlijkheid of het landgoed van Leugenhage, vernoemd naar een van de eigenaren in de 14e eeuw. In de 16e eeuw waren heerlijkheden zoals het Hof van Leugenhage zeer gewilde goederen voor de rijke inwoners van het nabijgelegen Antwerpen, die ze omvormden tot luxueuze buitenverblijven. Het agrarische karakter van deze landgoederen bleef behouden en de inkomsten van de boerderij werden beschouwd als een bijkomend voordeel van het eigendom. De verwerving van een middeleeuws landgoed met feodale rechten werd beschouwd als een goede investering, en een die de koper ook de mogelijkheid gaf om een officiële adellijke titel te verwerven, een aspiratie die gebruikelijk was bij de rijke koopliedenklasse.

Nadat Duarte Ximenez de Aragon het landgoed in 1595 aankocht werd het complex grondig verbouwd. Na de bouw van het kasteel was de omwalling meer rechthoekig van vorm, in plaats van de vroegere ovale vorm.

Het grootste deel van de bestaande binnenplaats, die reeds dateerde uit de twaalfde eeuw, werd gesloopt. Duarte bouwde vervolgens zijn paleis, dat de grandeur had van een kasteel en de elegantie van een stadsresidentie.

De architectonische overblijfselen die door opgravingen aan het licht kwamen, kunnen goed worden vergeleken met de gebouwen die te zien zijn op deze prent van Antonius Sanderus.

Deze overblijfselen omvatten de omringende muur, de vier hoektorens, de stallen met een externe waterput en het landhuis. Weliswaar zijn alleen de funderingen van de structuren bewaard gebleven.

Na de vroege dood van Duarte in 1622 kwam het landgoed in handen van zijn jongere broer Emmanuel.

Tot het jaar 1700 bleef het Hof van Leugenhage in handen van de familie Ximenez de Aragon.

Nadat het domein door de familie Ximenez de Aragon werd verkocht, leed het onder slecht onderhoud onder een voortdurend wisselende reeks van eigenaren. Als gevolg hiervan werd het indrukwekkende landhuis rond 1770 gesloopt en werd het terrein daarna herleid tot akkerland.

Het weiland was gedurende lange nog steeds voorzien van een rechthoekige gracht. Onder het weiland staken nog de archeologische resten van het landgoed.

Van 1998 tot 2004 voerde de Archeologische Dienst Waasland archeologisch onderzoek uit op de site Blauwhof. Bij de opgravingen werd onder meer porselein van de familie Ximenez de Aragon aangetroffen in een beerput en in de vullingspakketten van de gedempte walgrachten.

Dirk Gorrebeeck maakte een mooie driedimensionale reconstructie van de site.

(Bronvermelding: Wikipedia; Onroerenderfgoed.be; Archeologische Dienst Waasland; Dirk Gorrebeeck)