Gent
Standbeeld Jacob van Artevelde
MENU
Terug naar HOMEPAGINA
Terug naar INHOUDSOPGAVE
Gent : Standbeeld Jacob van Artevelde
Ansichtkaart van
1930
versus Foto (Google Maps) van
2017
Op deze ansichtkaart van 1930 is het standbeeld te zien van Jacob van Artevelde op de Vrijdagmarkt in Gent in de provincie Oost-Vlaanderen.
De Vrijdagmarkt is één van de oudste pleinen in de stad. Het plein is ongeveer één hectare groot en speelde een grote rol in de geschiedenis van de stad.
De Gentenaars organiseerden hier de blijde inkomsten van de graven van Vlaanderen. Het was hun forum en ze hielden er steekspelen. Het plein was ook het toneel van terechtstellingen en afrekeningen.
De “wekelijkse” markt werd er sinds 1199 op vrijdagmorgen gehouden. Hier speelde zich het grootste deel van het openbare leven af, zowel op politiek als sociaal vlak.
De gewone bestemming van de Vrijdagmarkt bleef door de eeuwen heen voorbehouden aan de markten allerhande. De Vrijdagmarkt was hét plein bij uitstek voor grote volksverzamelingen en feestelijkheden en vormde het decor voor officiële ontvangsten van vorsten en andere hoogwaardigheidsbekleders, waarvoor de markt moest plaats maken.
Jacob van Artevelde (1290-1345) was een Vlaams volksleider en staatsman. Hij behoorde als lakenkoopman, makelaar en bezitter van uitgestrekte eigendommen tot de gegoede burgerij in Gent. Hij werd vooral bekend als Gents opstandelingenleider. Toen Frankrijk vanwege de oorlog met Engeland al diens bezette gebieden verbood handel te drijven met de Engelsen, ging van Artevelde tegen deze bevelen in en hervatte hij de wolhandel met Engeland.
Jacob van Artevelde huwde tweemaal. Zijn eerste vrouw overleed kort na de geboorte van hun dochter Margaretha, rond 1319. Hij huwde een tweede maal met Katelijne De Coster, die eveneens uit de welgestelde burgerij kwam. Samen kregen ze 4 kinderen, waaronder Filips van Artevelde, die in 1382 op zijn beurt leider werd van de Gentse Opstand (1379-1385).
Graaf Lodewijk I van Vlaanderen koos bij het begin van de oorlog tussen koning Filips VI van Frankrijk en koning Eduard III van Engeland partij de Franse koning.
Eduard III verbood op 12 augustus 1336 de uitvoer van wol en kort daarna ook van levensmiddelen. Deze maatregelen hadden in Vlaanderen werkloosheid en verpaupering tot gevolg. In november 1337 versloegen de Engelsen bij de Slag bij Cadzand het plaatselijk garnizoen van de graaf gelegerd bij Sluis en doodden enkele duizenden Vlaamse soldaten.
Negen jaar na de opstand van Kust-Vlaanderen kwam het volk weer in verzet. Dit maal brak de opstand uit in Gent. Jacob van Artevelde bleek de meest toonaangevende figuur op de volksvergadering van 28 december 1337 te Gent en op 3 januari 1338 werd een revolutionair bewind van vijf 'hoofdmannen' aangesteld, waarvan hij als 'opperhoofdman' de feitelijke leiding in handen had. In juni van datzelfde jaar werd zijn gezag door het hele graafschap aanvaard en erkend.
Op binnenlands vlak streefde Jacob van Artevelde een beleid van politieke en sociale verzoening na. Te Gent riep hij de onderdrukte wevers mede op de schepenbanken, samen met de vertegenwoordigers van de ambachten, de volders en de poorterij. Alle gewichtige maatregelen en verdragen, en zelfs zijn eigen beleid, liet hij door het volk bekrachtigen. Hij bewerkte ook een stedenverbond tussen Gent, Brugge en Ieper. Van de graaf eiste hij dat diens raadgevers uitsluitend Vlamingen zouden zijn en dat, wanneer de graaf in het land verbleef, deze het graafschap in overleg met de drie grote steden zou besturen.
In de Frans-Engelse spanning huldigde Jacob van Artevelde eerst een neutraliteitspolitiek, wat Vlaanderen economische en financiële voordelen opleverde. Met Engeland werden de handelsrelaties hersteld en van de Franse koning Filips VI verkreeg Jacob van Artevelde de schrapping van al de gehate bepalingen van het Verdrag van Athis-sur-Orge.
In september 1338 versloeg de Franse vloot de Engelse vloot die wol vervoerde naar Vlaanderen. In 1339 vluchtte de graaf Lodewijk uit Vlaanderen. In 1340 gaf van Artevelde de neutraliteit op, nadat hij (tevergeefs) gepoogd had het in 1305 verloren gegane Frans-Vlaanderen (de kasselrijen Rijsel, Dowaai en Orchies) van Frankrijk terug te krijgen. Met Engeland ging Jacob een militair, politiek en economisch-financieel verbond aan, nadat hij op 3 december 1339 tevens met Brabant en Henegouwen een verdrag had gesloten.
Op 26 januari 1340 riep koning Eduard III van Engeland zich op de Vrijdagmarkt uit tot koning van Frankrijk. Hij werd dus erkend als de nieuwe soeverein van Vlaanderen. Met de steun van Jacob van Artevelde vroeg hij het publiek om hem als hun koning te erkennen en nam hij de hommage van verschillende Vlaamse edelen in ontvangst. Door zijn claim op de Franse troon zo publiek te maken, luidde Eduard te Gent de effectieve start van een langdurige oorlog in.
Op die manier wist van Artevelde de Engelse wol terug naar Vlaanderen te brengen en het behoud van economische vrijheden en voorrechten te waarborgen.
Nadat Eduard III in Gent gekroond was, bracht Filips VI een grote vloot bijeen, maar hij werd op 24 juni 1340 verslagen door een Engels-Vlaamse vloot tijdens de Slag bij Sluis.
Industriële onrust en rivaliteit binnen het stadsbestuur verzwakten Arteveldes positie. De Vlaamse steden zetten Jacob van Artevelde af en riepen graaf Lodewijk I van Vlaanderen terug. Op 24 juli 1345 werd Jacob van Artevelde vermoord. Eduard III kreeg onvoldoende steun van het Engelse parlement om de strijd tegen de Franse koning voort te zetten en was genoodzaakt een wapenstilstand af te kondigen die 5 jaar duurde.
In 1346 landde Eduard III in Normandië en trok van daaraf naar het noordoosten, waarna Filips VI een groot leger bijeen bracht dat door het Engelse leger verslagen werd in de Slag bij Crécy. Hierna waren de Engelsen in staat om elf maanden later Calais te veroveren, dat vanaf 1363 de stapelplaats werd voor de Engelse wol, nadat dit in de eerste helft van de 14e eeuw afwisselend Brugge en Antwerpen waren geweest.
Artevelde streefde naar sociale verzoening door alle standen te laten deelnemen aan het Gentse stadsbestuur en bewerkstelligde het driestedenverbond tussen Gent, Brugge en Ieper. Ondanks deze inspanningen raakte Vlaanderen in een economische crisis, waarvan een deel der Vlamingen hem de schuld gaf. Het driestedenverbond had de macht over de kleinere steden en het platteland, waar ze de gevolgen van de crisis op afwentelden.
Graaf Lodewijk I van Vlaanderen stierf in de slag van Crécy. Zijn zoon en opvolger Lodewijk van Male vestigde zich in Vlaanderen in 1349, pas nadat hij met Eduard III van Engeland tot een overeenkomst was gekomen. Op 13 januari 1349 namen de volders wraak op de wevers en leverden de volders de opstandige stad Gent uit aan Lodewijk van Male.
Dertig jaar later, in 1379, brak opnieuw een Gentse Opstand uit. Filips van Artevelde, zoon van Jacob, werd in 1382 op zijn beurt leider van de Gentse Opstand.
De opstand werd pas in 1385 gebroken door de nieuwe graaf Filips de Stoute, oom van de zeer jonge Franse koning Karel VI van Frankrijk en schoonzoon van Lodewijk van Male. Hij was de eerste Bourgondische hertog die over Vlaanderen heerste.
In 1599 richtte men centraal op de Vrijdagmarkt een standbeeld op voor keizer Karel V ter gelegenheid van de blijde inkomst van de aartshertogen Albrecht en Isabella. Het verguld houten beeld, symbool van de staatsmacht, werd regelmatig beklad vanwege het slechte imago dat de keizer had nagelaten in zijn geboortestad. Door verrotting verloor het in 1662 zijn hoofd en een nieuwe versie werd in 1717 geveld door een storm. Het standbeeld werd hersteld en in 1775 een derde keer vervangen, om in 1792 definitief te verdwijnen tijdens de Franse veldtocht in de Nederlanden.
De stad Gent herinnerde in 1812 opnieuw aan Jacob van Artevelde door een aantal redevoeringen. In 1837 werd een historisch balkon aan zijn vroegere woning gerestaureerd. In 1845 liet de stad een borstbeeld vervaardigen en werd een plein naar hem genoemd.
In september 1863 kreeg Jacob van Artevelde een standbeeld op de Vrijdagmarkt te Gent.
(Bronvermelding: Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Jacob_van_Artevelde (online) - geraadpleegd op 17 november 2026 - CC BY-SA 4.0; Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrijdagmarkt_(Gent) (online) - geraadpleegd op 17 november 2026 - CC BY-SA 4.0)
Bekijk deze locatie in Google Street View