GentOudGerechtsgebouw

Op de ansichtkaart die dateert van 1932 is het oud Gerechtsgebouw (of oud Justitiepaleis) te zien in Gent (provincie Oost-Vlaanderen). Het gebouw is gelegen aan het Koophandelsplein.

In Gent, de historische hoofdplaats van het graafschap Vlaanderen, werd sinds de middeleeuwen door zeer verscheidene instanties en op vele plaatsen recht gesproken. Vanaf 1407 was Gent ook de zetel van de "Raad van Vlaanderen", het hoogste gerechtshof van het graafschap, met bevoegdheid voor bijzondere materies en personen.

Het zetelde in het Gravensteen tot 1778 en van dan af in een gedeelte van het opgeheven Jezuïetenklooster in de Voldersstraat. In 1795 schaften de Franse bezetters al de oude rechtsinstellingen af en richtten meteen het "Tribunal civil du département de l'Escaut" op (voor Oost-Vlaanderen) dat zetelde op de plaats van de afgeschafte Raad van Vlaanderen.

De daarna in 1800 ingestelde rechtbank van eerste aanleg (voor het arrondissement) had ook haar zetel in de Voldersstraat, tot in 1846 het Justitiepaleis aan het Koophandelsplein werd in gebruik genomen.

Tot de oprichting van dit gebouw werd beslist doordat de Belgische Grondwet van 1831 bepaalde dat er onder meer te Gent een Hof van Beroep voor Oost- en West-Vlaanderen zou komen. Dit zetelde aanvankelijk in een deel van het stadhuis. Daar de zittingen regelmatig gestoord werden door te veel drukte en lawaai van binnen en buiten het gebouw, besliste het stadsbestuur tot de oprichting van een nieuw gerechtsgebouw op het Recollettenplein. Dit plein was ontstaan door de afbraak in 1797 van het sedert de 13° eeuw bestaande klooster van de Minderbroeders (Recolletten), dat door de Franse Revolutie was afgeschaft en als nationaal goed was verkocht.

In 1836 werd de eerste steen van het nieuwe gerechtsgebouw gelegd. De bouw heeft geduurd tot 1846. Omdat de stad eiste dat ook de Handelsbeurs er zou ondergebracht worden (wat tot 1900 duurde) werd het Recollettenplein voortaan Koophandelsplein genoemd.

Het is een gebouw van 55 op 66 meter. Het bakstenen metselwerk is bekleed met franse kalkzandsteen en doornikse arduin. De stijl is neoclassicistisch, geïnspireerd op de Florentijnse renaissance. In het timpaan aan de voorkant werd (slechts in 1961) een bronzen beeld "De Gerechtigheid" geplaatst. De majestueuze dubbele buitentrap leidde vroeger naar de thans verdwenen "salle des pas perdus" op de eerste verdieping waarop de zittingszalen uitgaven en die ook gebruikt werd voor allerlei feestelijkheden (concerten, tentoonstellingen).

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het Justitiepaleis bezet door het Duitse leger en gebruikt als arsenaal en werkplaats.

Het Hof van beroep werd overgebracht naar de Vlaamse Academie in de Koningstraat en de Rechtbank van Eerste Aanleg kwam in de Kleine Sikkel aan de Nederpolder terecht.

Het Gerechtsgebouw werd op 19 maart 1926 zwaar geteisterd door een felle brand. De buitenmuren werden gespaard maar praktisch heel het interieur, de inboedel en de meeste dossiers gingen in de vlammen op. Na de brand gebeurde de wederopbouw die duurde tot 1930. De binneninrichting werd volledig gewijzigd.

Ondanks de modernisering van het Gerechtsgebouw in 1930, werd het gebouw te klein om aan de groeiende noden te voldoen. Alle gerechtelijke diensten van het arrondissement werden samengevoegd in een nieuw gebouw aan de Opgeëistenlaan bij het Rabot. Vandaar dat men spreekt van een oud en een nieuw Gerechtsgebouw.

Het oud Gerechtsgebouw bleef na restauratie voorbehouden voor het Hof van Beroep en het Arbeidshof. Inmiddels werd reeds de buitengevel aan een grondige herstelling en reiniging onderworpen.

(Bronvermelding: deze tekst is gebaseerd op een historisch overzicht gepubliceerd bij Rechtbanken-tribunaux.be)

Gent : Oud Gerechtsgebouw